რატომ იყენებს სიტყვა „რეჟიმს“ კრიტიკული მედია და როგორ ებრძვის ივანიშვილის ხელისუფლება ტერმინებს

2026-05-22 11:00:39, 319 ნახვა

კომუნიკაციების კომისიამ ტელეკომპანია ფორმულა მაუწყებლობის შესახებ კანონის იმ მუხლების დარღვევისთვის, რომელიც შინაარსობრივ რეგულირებას ეხება, 2 500 ლარით დააჯარიმა.

კომისიამ მიიჩნია, რომ ტელეკომპანიამ მაგალითად, ფრაზების: „ოცნების სუსი“, „ივანიშვილის ხელისუფლება“, „პროსამთავრობო რუსთავი 2“, „რეჟიმის სასამართლო“ და სხვ გამოყენებით ახალი ამბების პროგრამაში საკითხი მაუწყებლის პირადი დამოკიდებულების ან მოსაზრების საფუძველზე გააშუქა, რითაც კანონი დაარღვია.

ეს არ არის ტერმინების გამო დავის პირველი შემთხვევა. მანამდე, 2025 წლის ივლისში კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ ტელეკომპანია ფორმულასა და TV პირველის წინააღმდეგ ქართული ოცნების საჩივრებზე გადაწყვეტილება გამოაცხადა.

კომისიამ TV პირველი და ფორმულა - სამართალდამრღვევად ცნო, თუმცა არ დააჯარიმა.

კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ ქართული ოცნების საჩივრები ფორმულასა და TV პირველის წინააღმდეგ დასაშვებად 5 ივნისს ცნო.

ირაკლი კობახიძის წარმომადგენელი ფორმულასა და TV პირველს კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიაში "მაუწყებლობის შესახებ" საქართველოს კანონის 54-ე, 59 პრიმა და 76-ე მუხლების დარღვევას ედავებოდნენ.

კერძოდ, მოცემული იყო ტერმინები, რომლებიც ხაზს უსვამს ქართული ოცნების პარლამენტის, სხვადასხვა თანამდებობის პირებისა თუ ინსტიტუტების არალეგიტიმურობასა და პოლიტიკურ მიკერძოებას: "არალეგიტიმური პარლამენტი", "ეგრეთ წოდებული პარლამენტის თავმჯდომარე", "ოლიგარქის დეპუტატი", "რეჟიმის საქალაქო სასამართლო".

განსაკუთრებით ყურადღება დაეთმო ქართული ოცნების მთავრობის "რეჟიმად მოხსენიებას". საჩივარში მრავალჯერ მოიცავდა ისეთ ტერმინებს, როგორიცაა "რეჟიმის პატიმარი," რეჟიმის წარმომადგენელი" და ა.შ.

ქართული ოცნება ფორმულას ბიძინა ივანიშვილის "ოლიგარქად" მოხსენიების გამოც უჩიოდა.

რატომ იყენებს კრიტიკული მედია სიტყვა "რეჟიმს"

ტერმინი „რეჟიმი“ (ფრანგული სიტყვიდან régime — მართვა, მმართველობა) პოლიტიკურ მეცნიერებაში აღნიშნავს ხელისუფლების განხორციელების მეთოდების, ფორმებისა და საშუალებების ერთობლიობას, თუმცა ქართულ მედიასა და პოლიტიკურ დისკურსში მას ხშირად მკვეთრად ნეგატიური, ემოციური და პოლიტიზებული დატვირთვა აქვს.

თანამედროვე ქართულ მედიასივრცეში ტერმინი „რეჟიმი“ ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებადი სიტყვაა. ტელევიზიები, ონლაინ გამოცემები და პოლიტიკოსები ამ სიტყვას ყოველდღიურად იყენებენ მოქმედი თუ წარსული ხელისუფლების დასახასიათებლად. თუმცა, რას ნიშნავს ეს ტერმინი აკადემიურად და რატომ იქცა ის ქართული ჟურნალისტიკის საყვარელ პოლიტიკურ იარაღად?

აკადემიური თვალსაზრისით, პოლიტიკური რეჟიმი არის წესების, ინსტიტუტებისა და პრაქტიკის ერთობლიობა, რომელიც განსაზღვრავს, თუ როგორ ხდება ხელისუფლების ფორმირება და მართვა ქვეყანაში. რეჟიმი შეიძლება იყოს:დემოკრატიული: სადაც ხელისუფლება ხალხის მიერ თავისუფალი არჩევნებით კომპლექტდება.ავტორიტარული: სადაც ძალაუფლება ერთი ჯგუფის ან ლიდერის ხელშია და პოლიტიკური თავისუფლებები შეზღუდულია.ტოტალიტარული: სადაც სახელმწიფო სრულად აკონტროლებს საზოგადოებრივი და პირადი ცხოვრების ყველა სფეროს.თავისთავად, ტერმინი ნეიტრალურია, თუმცა სასაუბრო ენასა და პოლიტიკურ რიტორიკაში მან უარყოფითი კონოტაცია შეიძინა და დღეს ძირითადად არადემოკრატიულ, რეპრესიულ მმართველობასთან ასოცირდება.

ქართული მედიაგარემო მკვეთრად პოლარიზებულია. კრიტიკული ან ოპოზიციური მედიასაშუალებები ტერმინ „რეჟიმს“ იყენებენ ხელისუფლების ლეგიტიმურობის ეჭვქვეშ დასაყენებლად. როდესაც მთავრობას უწოდებენ „რეჟიმს“, ხაზი ესმება იმას, რომ ის მოქმედებს არა ხალხის ინტერესებიდან გამომდინარე, არამედ საკუთარი ძალაუფლების შესანარჩუნებლად, დემოკრატიული პრინციპების გვერდის ავლით.

მედიაში სიტყვებს სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. სიტყვები „მთავრობა“ ან „ხელისუფლება“ ნეიტრალურია და ინსტიტუციურ წესრიგზე მიუთითებს. სიტყვა „რეჟიმი“ კი მომხმარებელში ქვეცნობიერად ბადებს ასოციაციას უსამართლობაზე, ძალადობაზე, თავისუფლების შეზღუდვასა და ავტორიტარიზმზე. ეს ეხმარება მედიას, შექმნას უფრო დრამატული ნარატივი და მკითხველში/მაყურებელში ემოციური პროტესტი გამოიწვიოს.

საქართველოს უახლეს ისტორიაში ყოველი მომდევნო ხელისუფლება წინა მმართველობას „რეჟიმად“ ნათლავდა.ედუარდ შევარდნაძის მმართველობას ხშირად „კორუმპირებულ რეჟიმს“ უწოდებდნენ.მიხეილ სააკაშვილის მმართველობას დღემდე მოიხსენიებენ, როგორც „სისხლიან რეჟიმს“.დღეს კი ოპოზიციური მედია მოქმედ ხელისუფლებას „ოლიგარქიულ“ ან „რუსულ რეჟიმს“ უწოდებს.შესაბამისად, მედიამ ეს ტერმინი პოლიტიკოსებისგან გადაიღო და ის ყოველდღიური ლექსიკის ნაწილად აქცია.

ჟურნალისტიკის გარკვეული ნაწილი ტერმინს იყენებს საზოგადოების კონსოლიდაციისთვის „საერთო მტრის“ წინააღმდეგ. ტერმინის გამოყენებით იქმნება მკაფიო ბინარული ოპოზიცია: ერთ მხარეს არის ხალხი (საზოგადოება), ხოლო მეორე მხარეს — მათგან განყენებული, რეპრესიული აპარატი (რეჟიმი).

ქართულ მედიაში ტერმინი „რეჟიმი“ დიდი ხანია გასცდა მის აკადემიურ, პოლიტოლოგიურ განმარტებას. დღეს ის წარმოადგენს მძლავრ ენობრივ კოდს, რომელსაც მედიასაშუალებები პოლიტიკური დღის წესრიგის შესაქმნელად, აუდიტორიის ემოციების სამართავად და ხელისუფლების კრიტიკის უკიდურესი ფორმით გამოსახატად იყენებენ.

არის თუ არა ლეგიტიმური "ქართული ოცნება"

საკითხი იმის შესახებ, არის თუ არა „ქართული ოცნების“ ხელისუფლება ლეგიტიმური, თანამედროვე საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებასა და მედიაში მწვავე დაპირისპირებისა და დისკუსიის საგანს წარმოადგენს. ამ თემაზე საზოგადოებაში ორი რადიკალურად განსხვავებული ნარატივი არსებობს.

თანამედროვე საქართველოს პოლიტიკური დისკურსის ცენტრალური ღერძი ხელისუფლების ლეგიტიმურობის საკითხს უკავშირდება. ოპოზიციური სპექტრი, სამოქალაქო საზოგადოების ნაწილი და კრიტიკული მედია მმართველი პარტიის, „ქართული ოცნების“ მისამართით ხშირად იყენებენ ტერმინებს: „არალეგიტიმური მთავრობა“ ან „ავტორიტარული რეჟიმი“. მეორე მხრივ, მმართველი გუნდი და მისი მხარდამჭერები მიუთითებენ არჩევნებში მოპოვებულ გამარჯვებებსა და ხალხის მანდატზე.

კრიტიკოსები, რომლებიც „ქართული ოცნების“ მმართველობას რეჟიმად და არალეგიტიმურად მიიჩნევენ, ძირითადად რამდენიმე ფაქტორზე ამახვილებენ ყურადღებას:
1. არჩევნების სანდოობის ეჭვქვეშ დაყენებამთავარი არგუმენტი, რის გამოც ოპოზიციური ძალები ხელისუფლებას ლეგიტიმურობას უარყოფენ, საარჩევნო პროცესებია. კრიტიკოსების მტკიცებით, ბოლო წლებში ჩატარებული არჩევნები (მათ შორის, საპარლამენტო არჩევნები) მიმდინარეობდა უთანასწორო გარემოში, ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენებით, ამომრჩევლის მოსყიდვისა და დაშინების ფონზე, რამაც, მათი აზრით, დაამახინჯა ამომრჩევლის რეალური ნება.
2. დემოკრატიული უკუსვლა და დასავლური კურსის შეცვლაოპოზიციური ნარატივის თანახმად, „ქართულმა ოცნებამ“ გადაუხვია ქვეყნის კონსტიტუციით გარანტირებულ პროდასავლურ კურსს (ევროკავშირისა და ნატოსკენ სწრაფვას) და გადადგა ნაბიჯები, რომლებიც ქვეყანას რუსულ ორბიტასთან აახლოებს (მაგალითად, ე.წ. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონის მიღება). კრიტიკოსების აზრით, ვინაიდან მოსახლეობის უმრავლესობა მხარს უჭერს ევროინტეგრაციას, ამ კურსიდან გადახვევა ხელისუფლებას მორალურ და პოლიტიკურ ლეგიტიმაციას აცლის.
3. ძალაუფლების კონცენტრაცია და ინსტიტუტების მიტაცებაკრიტიკოსები მიუთითებენ, რომ ქვეყანაში აღარ არსებობს ხელისუფლების შტოებს შორის ბალანსი. მათი მტკიცებით, სასამართლო სისტემა, საარჩევნო ადმინისტრაცია და სამართალდამცავი უწყებები სრულად არიან დამორჩილებული მმართველ პარტიას და მის დამფუძნებელს, ბიძინა ივანიშვილს, რაც დემოკრატიულ მმართველობას ავტორიტარულ რეჟიმად აქცევს.

ტერმინი „არალეგიტიმური რეჟიმი“ ქართულ პოლიტიკაში მკაცრად პოლარიზებული გარემოს პროდუქტია. ოპოზიციური ფლანგისთვის ეს არის იარაღი ხელისუფლების ავტორიტარული ტენდენციებისა და საგარეო კურსის ცვლილების სამხილებლად, ხოლო მმართველი გუნდისთვის — ოპოზიციის მიერ დემოკრატიული პროცესების უგულებელყოფისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების დესაბილიზაციის მცდელობა. საბოლოო ჯამში, ლეგიტიმურობის გარშემო მიმდინარე ეს დავა ასახავს იმ ღრმა კრიზისსა და ნდობის დეფიციტს, რომელიც დღეს ქართულ პოლიტიკურ სისტემაში არსებობს.

არის თუ არა "ქართული ოცნება" საერთაშორისო საზოგადოებისთვის რეჟიმი?

საერთაშორისო ორგანიზაციების (ეუთო/ოდირი, ევროკავშირი და სხვა) ოფიციალური პოზიცია საქართველოს ხელისუფლების ლეგიტიმურობაზე არ მოიცავს პირდაპირ იურიდიულ დეკლარაციას მთავრობის „არალეგიტიმურობის“ შესახებ, ვინაიდან ეს მათ მანდატს სცდება, თუმცა ისინი მკაცრად მიუთითებენ დემოკრატიულ უკუსვლაზე და საარჩევნო დარღვევებზე. ევროპარლამენტმა და პოლიტიკურმა გაერთიანებებმა (მაგალითად, ევროპის სახალხო პარტიამ) მიიღეს რეზოლუციები, სადაც პირდაპირ უარს ამბობენ 2024 წლის არჩევნების შედეგებისა და ერთპარტიული პარლამენტის ლეგიტიმურობის აღიარებაზე.

საქართველოს უახლეს ისტორიაში ხელისუფლების ლეგიტიმურობის საკითხი ყველაზე მწვავედ 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებისა და შემდგომი პოლიტიკური პროცესების ფონზე დადგა. მაშინ, როდესაც ადგილობრივი ოპოზიცია და სამოქალაქო სექტორი მმართველ გუნდს „არალეგიტიმურ რეჟიმს“ უწოდებენ, საერთაშორისო პარტნიორების შეფასებები მკაცრ, დიპლომატიურ და სამართლებრივ ჩარჩოებში ჯდება.რა წერია საერთაშორისო ორგანიზაციების ოფიციალურ დოკუმენტებში და მიიჩნევა თუ არა საქართველოს მთავრობა არალეგიტიმურად მსოფლიო ასპარეზზე?ეუთო/ოდირი (OSCE/ODIHR): მანდატის საზღვრები და დარღვევების რეესტრიპოლიტიკურ დებატებში ხშირად მიმდინარეობს მანიპულაცია ეუთო/ოდირის (დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი) შეფასებებით. სამართლებრივი რეალობა შემდეგია:მანდატის შეზღუდვა: ეუთო/ოდირი საკუთარ დოკუმენტებში განმარტავს, რომ მას არ აქვს მანდატი, აღიაროს ან არალეგიტიმურად გამოაცხადოს რომელიმე ქვეყნის არჩევნები ან მთავრობა. ეს არის სუვერენული სახელმწიფოსა და სხვა პოლიტიკური აქტორების გადასაწყვეტი.საბოლოო ანგარიშის სიმკაცრე: თავის საბოლოო ანგარიშებში ორგანიზაციამ ხაზი გაუსვა, რომ არჩევნები ჩატარდა მძიმე პოლარიზაციის, ამომრჩეველზე ზეწოლის, დაშინების, ადმინისტრაციული რესურსის ბოროტად გამოყენებისა და ხმის მიცემის ფარულობის სისტემური დარღვევის ფონზე.მოსკოვის მექანიზმი და დემოკრატიული უკუსვლა: ეუთო-ს ფარგლებში ამოქმედებულმა სპეციალურმა ანგარიშებმა დააფიქსირეს ქვეყანაში „დემოკრატიული უკუსვლის მკაფიო ტენდენცია“, შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა და ძალადობა დემონსტრანტებზე, რაც ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ვალდებულებებს.შესაბამისად, ეუთო/ოდირი ხელისუფლებას პირდაპირ „არალეგიტიმურს“ ვერ უწოდებს, თუმცა მისი ანგარიშები ადასტურებს, რომ საარჩევნო პროცესმა ვერ დააკმაყოფილა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების სტანდარტები.ევროკავშირი (EU) და ევროპარლამენტი: პოლიტიკური არაღიარებაგანსხვავებით ეუთოსგან, რომელიც სადამკვირვებლო მისიაა, ევროკავშირი და მისი ინსტიტუტები პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს იღებენ. აქ პოზიცია გაცილებით რადიკალური და მკაფიოა:ევროპარლამენტის რეზოლუცია: ევროპარლამენტმა მიიღო მკაცრი რეზოლუცია, სადაც პირდაპირ ნათქვამია, რომ არ ცნობს საქართველოს მოქმედი ერთპარტიული პარლამენტისა და მთავრობის ლეგიტიმურობას. ევროდეპუტატებმა არჩევნებს „გაყალბებული“ უწოდეს და აღნიშნეს, რომ ქვეყანა „სახელმწიფოს მიტაცების“ (State Capture) მსხვერპლი გახდა.ევროინტეგრაციის პროცესის გაყინვა: ევროკავშირის უმაღლესმა სტრუქტურებმა ოფიციალურად შეაჩერეს საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესი და ფინანსური დახმარებები, რაც პირდაპირი პოლიტიკური პასუხია ხელისუფლების მიერ დემოკრატიული კურსიდან გადახვევასა და „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის“ მსგავსი რეპრესიული კანონების მიღებაზე.მოწოდება ახალი არჩევნებისკენ: ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მინისტრები და ევროპარლამენტი ერთხმად ითხოვენ დამოუკიდებელ საერთაშორისო გამოძიებას საარჩევნო დარღვევებზე და ახალი საპარლამენტო არჩევნების ჩატარებას საერთაშორისო მონიტორინგის ქვეშ, რადგან არსებულ სტრუქტურებს ხალხის ნების ამსახველად არ მიიჩნევენ.

საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, საქართველოს დღევანდელ ხელისუფლებას აქვს მწვავე დეფიციტი დემოკრატიულ ლეგიტიმაციაში. მიუხედავად იმისა, რომ სადამკვირვებლო მისიებს (ეუთო) არ აქვთ უფლება იურიდიულად გააუქმონ მთავრობის სტატუსი, წამყვანი პოლიტიკური ინსტიტუტები (ევროკავშირი/ევროპარლამენტი) საქმითა და ოფიციალური დოკუმენტებით ადასტურებენ, რომ არჩევნების შედეგებს სანდოდ არ მიიჩნევენ, მოითხოვენ ახალ არჩევნებს და ქვეყნის მმართველობას ავტორიტარული ტენდენციების მქონე რეჟიმად აფასებენ.

Patreon P მხარი დაუჭირე "ექსპრესნიუსს" →

ავტორი: ირაკლი მანაგაძე , ექსპრესნიუსის რეპორტიორი 2009 წლიდან