საქართველოს მოსახლეობის რიცხვი იზრდება, მაგრამ არა ეთნიკური ქართველების ხარჯზე - რატომ გარბიან ქართველები ქვეყნიდან?

2026-07-07 10:18:52, 315 ნახვა

საქართველოს მთლიან მოსახლეობაში ეთნიკური ქართველების წილი ბოლო ათი წლის განმავლობაში 86.8%-დან 84.1%-მდე შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ მათი საერთო რაოდენობა 2.5%-ით გაიზარდა და 3.3 მილიონს მიაღწია. ეს საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მიერ გამოქვეყნებული 2024 წლის აღწერის საბოლოო შედეგების მიხედვით ხდება.

მონაცემების თანახმად, საქართველოს მოსახლეობა 3.93 მილიონს შეადგენს, რაც 2014 წლის 3.71 მილიონთან შედარებით ნაკლებია.

აზერბაიჯანელები კვლავ სიდიდით მეორე ეთნიკურ ჯგუფად რჩებიან, რომლებიც 268,800 ადამიანს, ანუ ქვეყნის მოსახლეობის 6.8%-ს შეადგენენ. მათი რიცხვი ბოლო ათი წლის განმავლობაში 15.4%-ით გაიზარდა. მესამე ადგილზე სომხები არიან, რომელთა რიცხვი 0.7%-ით გაიზარდა და 169,300-ს შეადგენს, რაც მოსახლეობის 4.3%-ს შეადგენს.

უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს შორის ყველაზე დიდი ჯგუფი რუსები არიან, რომელთა რიცხვი 37,700-ია. მათ მოსდევენ ინდოეთის (23,900) და უკრაინის (11,500) მოქალაქეები. პირველ ათეულში ასევე შედიოდნენ აზერბაიჯანის, სომხეთის, თურქეთის, ბელორუსის, ირანის, ისრაელის და იორდანიის მოქალაქეები.

აღწერამ ასევე დააფიქსირა ცვლილებები ქვეყნის რელიგიურ სტრუქტურაში. სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევრების რაოდენობა 6.7%-ით შემცირდა და 101,736 შეადგინა.

გამოქვეყნებული მონაცემები ასევე აჩვენებს, რომ ქართული კვლავ მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობის მშობლიურ ენად რჩება, 3.34 მილიონი ადამიანი მას მშობლიურ ენად აცხადებს. აზერბაიჯანული 265,500 მოქალაქის მშობლიური ენაა, ხოლო სომხური - 139,400-ის.

თუმცა, თითქმის 183,000 ადამიანი არ საუბრობს ქართულად საბაზისო დონეზეც კი. მათ შორის 118,000-ზე მეტი აზერბაიჯანელი, თითქმის 43,000 სომეხი და 11,000-ზე მეტი რუსი მოქალაქეა.

2014 წლის შემდგომ პერიოდში, განსაკუთრებით კი 2017 წლიდან — ევროკავშირთან უვიზო მიმოსვლის ამოქმედების შემდეგ, საქართველოს მოქალაქეების მიგრაციამ წრიული (ცირკულარული) ხასიათი მიიღო. მოქალაქეების ნაწილი ევროპაში სამუშაოს საძიებლად ან განათლების მისაღებად მიდიოდა, თუმცა მიგრაციული სალდო (სხვაობა იმიგრანტებსა და ემიგრანტებს შორის) ამ წლებში შედარებით სტაბილურ უარყოფით ნიშნულზე ნარჩუნდებოდა და წლიურად საშუალოდ -8,000-დან -11,000 კაცამდე მერყეობდა.

2020 წელი უნიკალური აღმოჩნდა მიგრაციულ ისტორიაში. კოვიდ-19-ის პანდემიის გამო გლობალური საზღვრების ჩაკეტვამ და საჰაერო მიმოსვლის შეჩერებამ მკვეთრად შეამცირა ქვეყნიდან გასვლა. ამავდროულად, უცხოეთში სამსახურის გარეშე დარჩენილი ათიათასობით საქართველოს მოქალაქე სამშობლოში დაბრუნდა. შედეგად, 2020 წელს საქართველომ ბოლო წლების განმავლობაში პირველად დააფიქსირა დადებითი მიგრაციული სალდო (+15,732 ადამიანი).

რეგულაციების მოხსნას, მზარდ ინფლაციასა და ქვეყანაში არსებულ სოციალურ-ეკონომიკურ ფონს ემიგრაციის უპრეცედენტო ტალღა მოჰყვა. კულმინაციამ 2023 წელს მიაღწია, როდესაც ქვეყანა რეკორდულმა რაოდენობამ — 163 ათასზე მეტმა საქართველოს მოქალაქემ დატოვა (წმინდა დანაკარგი მხოლოდ მოქალაქეების ნაწილში 73,600 ადამიანს შეადგენდა). ამავე პერიოდში, 2022 წლიდან, უკრაინის ომის ფონზე, საქართველოში რუსეთის, უკრაინისა და ბელარუსის მოქალაქეების მასობრივი შემოდინება (იმიგრაცია) დაიწყო, რამაც საერთო სტატისტიკური ბალანსი დროებით დადებითობისკენ შეცვალა, თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობის გადინების ხარჯზე.

საქსტატის ანალიზი აჩვენებს, რომ როგორც იმიგრანტების, ისე ემიგრანტების აბსოლუტური უმრავლესობა (85.9%) შრომისუნარიან ასაკში (15-64 წელი) მყოფი მოსახლეობაა. ეს ნიშნავს, რომ მიგრაცია პირდაპირ გავლენას ახდენს ქვეყნის სამუშაო ძალის ბაზარზე.

რეჟიმის რეპრესია ქართველებზე

როდესაც საქართველოდან ეთნიკურად ქართველების გადინებაზე ვსაუბრობთ, ეკონომიკური ფაქტორები (უმუშევრობა, დაბალი ხელფასები) ტრადიციულად პირველ ადგილზე სახელდება. თუმცა, ბოლო წლების (განსაკუთრებით 2021–2025 წლების) დინამიკამ აჩვენა, რომ შიდა პოლიტიკური კრიზისები, პოლარიზაცია და რეპრესიული პოლიტიკის ნიშნები მძლავრ „გამწევ ძალად“ (push factor) იქცა.

პოლიტიკური არასტაბილურობა ხშირად მოქმედებს როგორც კატალიზატორი: ის ადამიანს აკარგვინებს მომავლის იმედს, რაც საბოლოო ბიძგია ქვეყნიდან წასასვლელად.

ბოლო წლებში საქართველოში შექმნილმა მძიმე პოლიტიკურმა კლიმატმა — მუდმივმა დაპირისპირებამ მმართველ გუნდსა და ოპოზიციას შორის, რადიკალიზაციამ და კომპრომისის სივრცის არარსებობამ — მოსახლეობის დიდ ნაწილში, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში, პოლიტიკური ნიჰილიზმი გააჩინა.

განცდა, რომ „არჩევნების გზით არაფერი იცვლება“ და პოლიტიკური სისტემა ჩაკეტილია, ბევრისთვის ემიგრაციაში წასვლის უმთავრეს ფსიქოლოგიურ მიზეზად იქცა. ადამიანები ქვეყნიდან გარბიან არა მხოლოდ უმუშევრობის, არამედ იმ ტოქსიკური საინფორმაციო და სოციალური გარემოს გამო, რომელიც ყოველდღიურ ცხოვრებას გაუსაძლისს ხდის.

2. სამოქალაქო სივრცის შევიწროება და საკანონმდებლო წნეხი

2023-2024 წლებში განვითარებულმა მოვლენებმა, კერძოდ, ე.წ. „აგენტების კანონის“ (უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ) გარშემო არსებულმა კრიზისმა და მასობრივმა პროტესტებმა, პირდაპირი გავლენა მოახდინა მიგრაციის ტემპზე. ამ პროცესებმა რამდენიმე მიმართულებით აიძულა ქართველები ქვეყნის დატოვებაზე ეფიქრათ:

წნეხი არასამთავრობო სექტორსა და მედიაზე: აქტივისტები, დამოუკიდებელი ჟურნალისტები და სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენლები აღმოჩნდნენ სამართლებრივი და ფინანსური წნეხის ქვეშ. ბევრმა მათგანმა უსაფრთხოების რისკების ან საქმიანობის გაგრძელების შეუძლებლობის გამო ქვეყნიდან დროებით ან სამუდამოდ წასვლა აირჩია.
აქციების შემდგომი იურიდიული დევნა: საპროტესტო ტალღების დროს დაკავებული, დაჯარიმებული ან სისხლისსამართლებრივი დევნის ქვეშ მყოფი ახალგაზრდების ნაწილმა თავი დაცულად აღარ იგრძნო საკუთარ ქვეყანაში, რამაც პოლიტიკური ემიგრაციის ახალი ტალღა წარმოშვა.

ეთნიკურად ქართველი მაღალკვალიფიციური სპეციალისტებისთვის (IT სექტორი, აკადემიური წრეები, ექიმები) საქართველოს ევროინტეგრაციის პროცესის შეფერხება პირდაპირი სიგნალი აღმოჩნდა.

„ახლა თუ არასდროს“ ეფექტი: ევროკავშირთან ურთიერთობების გაცივების ფონზე, ბევრს გაუჩნდა შიში, რომ უვიზო მიმოსვლის რეჟიმი (ვიზალიბერალიზაცია) შესაძლოა საფრთხის ქვეშ დამდგარიყო. ამან გამოიწვია პანიკური მიგრაციის ტალღა — ადამიანებმა გადაწყვიტეს წასულიყვნენ მანამ, სანამ საზღვრები ღიაა.
საერთაშორისო პროექტების შეჩერება: დასავლური ფონდებისა და დონორების მიერ პროგრამების შეკვეცამ შეამცირა სამუშაო ადგილები ინტელექტუალური შრომით დაკავებული ადამიანებისთვის, რასაც პროფესიონალების მასობრივი გადინება (Brain Drain) მოჰყვა.

თუკი 2014 წელს ქართველების მიგრაცია თითქმის 100%-ით კლასიფიცირდებოდა როგორც „ეკონომიკური შრომითი მიგრაცია“, ბოლო წლებში გაიზარდა იმ მოქალაქეების რიცხვი, რომლებიც ევროკავშირის ქვეყნებსა და აშშ-ში პოლიტიკურ თავშესაფარს ითხოვენ.

აშშ-ის საზღვარზე (მექსიკის გავლით) ქართველების რეკორდული რაოდენობის გადასვლა ხშირად უკავშირდებოდა არა მხოლოდ უკეთესი სამსახურის ძიებას, არამედ სამშობლოში პოლიტიკური ნიშნით დისკრიმინაციისა და დაუცველობის განცდას (მაგალითად, საჯარო სექტორიდან პოლიტიკური შეხედულებების გამო გათავისუფლების ან სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან ზეწოლის მოტივით).

Patreon P მხარი დაუჭირე "ექსპრესნიუსს" →

ავტორი: ირაკლი მანაგაძე , ექსპრესნიუსის რეპორტიორი 2009 წლიდან