2025 წელი მძიმე გამოცდა აღმოჩნდა საქართველოში ადამიანის ფუნდამენტური უფლებებისა და დემოკრატიული ინსტიტუტებისთვის. ევროკავშირის ყოველწლიური ადამიანის უფლებებისა და დემოკრატიის ანგარიშის 2025 წლის თანახმად, ქვეყანაში ადამიანის უფლებებისა და დემოკრატიის მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა.

ევროკავშირის მიმოხილვა საქართველოს შესახებ ხუთ თავს მოიცავს. ნეტგაზეთმა გამოაქვეყნა ანგარიშის ის ნაწილი, რომელიც საქართველოს ეხება.

ადამიანის უფლებებისა და დემოკრატიის მდგომარეობა
ადამიანის უფლებები [საქართველოში] მკაცრად შეიზღუდა რეპრესიული ქმედებებითა და კანონებით, რომლებიც არღვევდა ფუნდამენტურ უფლებებს, მათ შორის თანასწორობასა და დისკრიმინაციის აკრძალვას, გამოხატვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებას, ასევე პირადი ცხოვრებისა და ოჯახური ცხოვრების, თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლებებს.

2025 წელს, მომიტინგეების წინააღმდეგ სამართალდამცავი ორგანოების მიერ სისასტიკის ფართოდ გავრცელებული შემთხვევები გახშირდა, ზოგიერთ შემთხვევაში წამებას ან არაადამიანურ და დამამცირებელ მოპყრობას უტოლდებოდა. არცერთი დამნაშავე არ დასჯილა პასუხისგებაში, რაც დაუსჯელობის კლიმატს ქმნიდა.

მომჩივნებისა და ჟურნალისტებისთვის თვითნებური დაკავების, წინასწარი პატიმრობის გადაჭარბებული გამოყენების და არაპროპორციულად მკაცრი სასჯელების შემთხვევები შეშფოთებას იწვევს სამართლიანი სასამართლოს უფლების შესახებ.

დაფიქსირდა სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების მიერ დემონსტრაციებში მონაწილე ქალების მიმართ ფიზიკური ძალადობის, სექსუალური შევიწროების და გაუპატიურების ან მკვლელობის მუქარის შემთხვევები. ახალმა კანონმდებლობამ, მათ შორის მაუწყებლობის შესახებ კანონში ცვლილებებმა, უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონში (უცხოელი აგენტების რეგისტრაცია) და ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის შესახებ საკანონმდებლო პაკეტმა, უარყოფითად იმოქმედა გამოხატვის თავისუფლების უფლებასა და მედიის თავისუფლად მოქმედების შესაძლებლობაზე. ფართოდ გავრცელდა ინფორმაცია ჟურნალისტებისა და მედიის თანამშრომლების დაშინების, მუქარის, სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფის და თვითნებური დაკავებების შესახებ.

საქართველოში დემოკრატიის მდგომარეობა მნიშვნელოვანი უკუღმა მიმდინარეობდა. საქართველოს ხელისუფლებამ მიიღო რეპრესიული ზომები სამოქალაქო საზოგადოების, მედიის წარმომადგენლებისა და ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ, რამაც სერიოზულად შეარყია დემოკრატიული პროცესები და გადაწყვეტილების მიღების პროცესი, ფაქტობრივად აღმოფხვრა სამოქალაქო მონაწილეობა და ხელისუფლების გამიჯვნის სისტემა (შემოწმება და ბალანსი).

რამდენიმე სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციის საბანკო ანგარიშების გაყინვით, ხელისუფლებამ გამოიყენა მართლმსაჯულების სისტემა, როგორც რეპრესიებისა და პოლიტიკური დევნის ინსტრუმენტი, რათა ორგანიზაციებს ჩამოერთმია ძირითადი ფინანსური რესურსები და ჩაახშოს განსხვავებული აზრი. სამოქალაქო საზოგადოება და კრიტიკული ხმებიც დაშინების წინაშე აღმოჩნდნენ, მტრული რიტორიკის, მუქარისა და ძალადობის ზრდასთან ერთად. პოლიტიკური პლურალიზმი საფრთხის ქვეშაა, რადგან მმართველი პარტია ცდილობს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეშვეობით აკრძალოს რამდენიმე ოპოზიციური პარტია. სამოქალაქო საზოგადოების პოლიტიკურად მოტივირებული დევნა და ოპოზიციის ლიდერების დაპატიმრებები ეწინააღმდეგება ფუნდამენტურ დემოკრატიულ ღირებულებებს.

საქართველომ 114-ე ადგილი დაიკავა „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“-ს მიერ შედგენილ 2025 წლის მსოფლიო პრესის თავისუფლების ინდექსში, 52-ე ადგილი მსოფლიო სამართლიანობის პროექტის (WJP) მიერ შედგენილ 2025 წლის კანონის უზენაესობის ინდექსში, 56-ე ადგილი „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ მიერ შედგენილ 2025 წლის კორუფციის აღქმის ინდექსში და მიიღო 34/100 ქულა CIVICUS მონიტორში, რაც მიუთითებს სამოქალაქო საზოგადოებისთვის რეპრესიულ გარემოზე.

ევროკავშირის ქმედებები
ევროკავშირმა არაერთხელ მოუწოდა საქართველოს ხელისუფლებას, შეეჩერებინა დემოკრატიული უკუსვლა, გაეუქმებინა რეპრესიული კანონმდებლობა და განეხორციელებინა დემოკრატიული, ყოვლისმომცველი და მდგრადი რეფორმები ევროპული ინტეგრაციის ფუნდამენტური პრინციპებისა და კანდიდატის სტატუსისთვის განსაზღვრული ცხრა ნაბიჯის შესაბამისად.

ევროკავშირმა მოუწოდა საქართველოს ხელისუფლებას, პატივი სცეს, დაიცვას და უზრუნველყოს მოქალაქეების ადამიანის უფლებები, მათ შორის სამართლიანი სასამართლოს უფლება, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლება, მედიის თავისუფლება და პლურალიზმი, და გაათავისუფლოს თვითნებურად დაკავებული პირები.

ეს მოწოდებები ასევე გაიმეორა ევროკავშირის საბჭოს 2025 წლის დეკემბერში თავმჯდომარეობამ, რომელმაც აღნიშნა, რომ საქართველოს ხელისუფლების მიერ გადადგმული ნაბიჯები არ აკმაყოფილებს ევროკავშირის მოლოდინებს კანდიდატი ქვეყნის მიმართ.

ევროკავშირმა განაგრძო საქართველოს მიერ ვიზალიბერალიზაციის კრიტერიუმებთან შესაბამისობის შეფასება. 2025 წლის დეკემბერში კომისიამ დაადგინა, რომ საქართველომ კიდევ უფრო უკან დაიხია მმართველობისა და ფუნდამენტური უფლებების სფეროებში და კვლავ არღვევდა ამ კრიტერიუმებს. ვიზების შეჩერების ახალი მექანიზმის ფარგლებში, კომისიამ დაიწყო პროცედურა დიპლომატიური, სამსახურებრივი და ოფიციალური პასპორტების მქონე საქართველოს მოქალაქეებისთვის ვიზების გათავისუფლების შეჩერების მიზნით.

ევროკავშირის ორმხრივი პოლიტიკური ჩართულობა
2024 წლის ივნისში, ოქტომბერსა და დეკემბერში ევროპის საბჭომ დაასკვნა, რომ საქართველოს მთავრობის ქმედებებმა ფაქტობრივად გამოიწვია გაწევრიანების პროცესის შეჩერება. 2025 წელს ევროკავშირსა და საქართველოს შორის პოლიტიკური დიალოგი ჩაიშალა მიმდინარე... საქართველოს ხელისუფლების დემოკრატიული ნორმებიდან უკან დახევა. ევროკავშირი აგრძელებდა ორმხრივი კონტაქტების დაკნინებას. ევროკავშირსა და საქართველოს შორის ადამიანის უფლებების დიალოგი 2023 წლის ივნისიდან არ ჩატარებულა.

ევროკავშირის ფინანსური წვლილი
მიმდინარე დემოკრატიული უკუქცევის შედეგად, ევროკავშირმა 2025 წელს განაგრძო საქართველოს ხელისუფლებისთვის პირდაპირ განკუთვნილი ფინანსური დახმარების შეჩერება. სამოქალაქო სივრცის შემცირებისა და ადამიანის უფლებების მდგომარეობის გაუარესების საპასუხოდ, 2024 წლის ოქტომბრიდან სამეზობლო, განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის ინსტრუმენტის (NDICI) ორმხრივი და თემატური დაფინანსების ფარგლებში სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიისთვის 24 მილიონი ევრო გამოიყო.

მიმდინარე მხარდაჭერა ფოკუსირებულია სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისა და დამოუკიდებელი მედიის მიზნობრივ დახმარებაზე, სამართლიანობაზე წვდომაზე, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებებზე, გენდერულ თანასწორობასა და გენდერული ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლაზე, ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების, ბავშვებისა და ლგბტ პირების უფლებებზე, ნდობის აღდგენასა და დეზინფორმაციის, უცხოური ჩარევისა და მანიპულაციის წინააღმდეგ ბრძოლაზე. ევროკავშირმა განაგრძო სახალხო დამცველის (ომბუდსმენის) ოფისის მხარდაჭერა ომბუდსმენის ინსტიტუციური შესაძლებლობების გასაძლიერებლად.

საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოება, მათ შორის ადამიანის უფლებათა დამცველები, ასევე სარგებლობენ გაძლიერებული მხარდაჭერით რეგიონული აღმოსავლეთ პარტნიორობის სამოქალაქო საზოგადოების მექანიზმის ფარგლებში, რომელმაც 2025-2027 წლებისთვის 10 მილიონი ევრო მიიღო, ასევე ადამიანის უფლებების, სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიის მხარდაჭერის რეგიონული პროგრამებიდან.

ევროკავშირისა და ევროპის საბჭოს „კარგი მმართველობისთვის პარტნიორობა“ (PGG III) პროგრამა შემცირებული დონით გაგრძელდა, ძირითადად სიძულვილის ენის წინააღმდეგ ბრძოლაზე ფოკუსირებით. საქართველო აგრძელებდა მონაწილეობას ევროკავშირის მიერ თანადაფინანსებულ პროექტში, რომელსაც ახორციელებს მართლმსაჯულების ეფექტურობის ევროპული კომისია (CEPEJ), რომელიც მხარს უჭერს სასამართლო ადმინისტრაციის მოდერნიზაციას საქართველოში.

მრავალმხრივი კონტექსტი
ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოსთან თანამშრომლობა და მისი გადაწყვეტილებების აღსრულება არასაკმარისია და ამჟამად 45 საქმე მინისტრთა კომიტეტის გაძლიერებული ზედამხედველობის ქვეშაა.

საქართველოს ხელისუფლებამ დროულად არ მოიწვია ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ODIHR) სადამკვირვებლო მისია 2025 წლის ოქტომბრის მუნიციპალური არჩევნების სრული მონიტორინგის უზრუნველსაყოფად.

გარდა ამისა, საქართველომ ვერ შეასრულა ეუთოს ODIHR-ის არც ერთი მთავარი რეკომენდაცია წინა არჩევნების შემდეგ.

საქართველო გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს (HRC) არჩეულ წევრად 2025 წლის ბოლომდე დარჩა. საბჭოს სპეციალური პროცედურები საქართველოს მოუწოდებდა, გამოეძიებინა პოლიციის მიერ დემონსტრაციების დროს ძალის გადამეტების შემთხვევები. საერთაშორისო ფორუმებზე ზოგადად კარგი თანამშრომლობის მიუხედავად, საქართველო არ შეუერთდა გარკვეულ საერთაშორისო და ევროკავშირის ინიციატივებს.

ავტორი: მარიამ იმერლიშვილი, ექსპრესნიუსის რეპორტიორი 2020 წლიდან

სოციალური ქსელები

პირველკლასელების სასკოლო ფორმები საქართველოშია და 1-14 სექტემბერს გაიყიდება

პოლონეთის საელჩო: კაჩინსკის 2008 წლის გაფრთხილება პირქუშ წინასწარმეტყველებას ჰგავს

„მნიშვნელოვანი დემოკრატიული უკუსვლა“: რას ამბობს ევროკავშირის ახალი ანგარიში საქართველოს შესახებ

უკანა სავარძელზე მსხდომ მგზავრებს შესაძლოა უსაფრთხოების ღვედების გამოყენება მოეთხოვოთ